Rynek odnawialnych źródeł energii w Polsce przechodzi dynamiczną transformację. Dla osób rozliczających się w systemie net-billingu, kluczowym elementem decydującym o opłacalności całej inwestycji stały się dwa wskaźniki: RCE (Rynkowa Cena Energii) oraz RCEm (Rynkowa Cena Energii Miesięczna). Zrozumienie różnic pomiędzy nimi oraz mechanizmów giełdowych, które nimi sterują, to podstawa do optymalizacji zysków z własnej elektrowni słonecznej.
Istota net-billing: Jak zarabia i płaci prosument?
W systemie net-billingu wartość energii elektrycznej wprowadzanej do sieci oraz pobieranej z sieci jest określana na podstawie wartości pieniężnej, a nie ilościowej (jak miało to miejsce w starym systemie opustów). Środki za oddaną energię trafiają na tzw. depozyt prosumencki, z którego potem opłacane są rachunki za prąd pobrany w momentach braku własnej produkcji. Stawka, po której wyceniane są nadwyżki, zależy bezpośrednio od wyboru lub przypisania do wskaźnika RCEm bądź RCE.
Czym są RCE i RCEm? Definicje
Oba wskaźniki bazują na danych z hurtowego rynku energii, a dokładniej z Towarowej Giełdy Energii (TGE). Podmiotem odpowiedzialnym za ich kalkulację i publikację są Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE).
RCEm (Rynkowa Cena Energii Miesięczna): Jest to jedna, stała cena ważona wolumenem obrotu dla całego miesiąca kalendarzowego. Każda kilowatogodzina (kWh) energii wysłana do sieci w danym miesiącu – niezależnie od dnia i godziny – jest wyceniana dokładnie podług tej samej stawki.
RCE (Rynkowa Cena Energii): To cena godzinowa (docelowo wyznaczana dla każdego okresu niezbilansowania, czyli co 15 minut). Odzwierciedla ona realną, bieżącą wartość energii na rynku w danym punkcie doby. Wartość ta zmienia się dynamicznie 24 razy na dobę.
Szybkie porównanie wskaźników:
Zjawisko „wypłaszczania” cen, czyli paradoks południowy
Wybór pomiędzy RCEm a RCE niesie za sobą potężne konsekwencje finansowe z powodu tzw. krzywej kaczki i nadpodaży generacji ze słońca. W słoneczne dni, pomiędzy godzinami 11:00 a 15:00, tysiące instalacji PV w Polsce produkują energię jednocześnie. Ponieważ krajowy popyt nie jest w stanie wchłonąć takiej ilości mocy, rynkowe ceny energii drastycznie spadają.
Uwaga na ceny ujemne i zerowe!
W okresach ekstremalnej nadprodukcji (najczęściej weekendy wiosenne i letnie), stawki godzinowe RCE spadają do 0 zł, a nawet przyjmują wartości ujemne. Dla prosumenta na czystym rozliczeniu godzinowym oznacza to, że w szczycie produkcji oddaje on energię bez zysku.
Wskaźnik RCEm działa jak filtr wygładzający. Do obliczenia ceny miesięcznej bierze się pod uwagę również godziny poranne i wieczorne, kiedy fotowoltaika nie pracuje, ale energia na giełdzie jest bardzo droga z powodu szczytów zapotrzebowania. Dzięki temu cena miesięczna chroni prosumenta przed zerowymi stawkami w południe, oferując uśrednioną, bezpieczniejszą wartość.
Dla kogo rozliczenie miesięczne (RCEm), a dla kogo godzinowe (RCE)?
Kiedy pozostać przy rozliczeniu RCEm?
Model miesięczny jest optymalny dla klasycznych instalacji prosumenckich pozbawionych magazynu energii. Jeśli Twój dom ma standardowy profil zużycia (większość domowników przebywa poza nim w godzinach 8:00 – 16:00), generujesz duże nadwyżki w południe. RCEm chroni Cię przed niskimi stawkami w tych godzinach, pozwalając na stabilne budowanie depozytu prosumenckiego.
Kiedy świadomie przejść na rozliczenie dynamiczne RCE?
Przejście na ceny godzinowe staje się wysoce opłacalne w kilku konkretnych scenariuszach technologicznych i behawioralnych:
Posiadanie magazynu energii: To absolutny fundament opłacalności RCE. Magazyn pozwala na zatrzymanie wyprodukowanego w południe prądu (gdy RCE wynosi blisko 0 zł) i wyeksportowanie go do sieci wieczorem, w trakcie tzw. szczytu wieczornego, gdy stawki giełdowe osiągają najwyższe wartości.
Zarządzanie autokonsumpcją (Smart Home/HEMS/EMS): Jeśli jesteś w stanie automatycznie przekierowywać energię na energochłonne procesy (np. ogrzewanie wody, ładowanie samochodu elektrycznego, praca pompy ciepła) dokładnie w godzinach, w których cena RCE jest najniższa – maksymalizujesz oszczędności, nie oddając prądu za bezcen.
Podsumowanie
Wybór formy rozliczenia nie powinien być dziełem przypadku. Domyślnie system przypisuje prosumentów do wskaźnika RCEm i dla większości użytkowników bez zaawansowanych systemów zarządzania energią oraz bez baterii, jest to opcja bezpieczniejsza.
Inwestując jednak w nowoczesną infrastrukturę obejmującą magazyn energii oraz system HEMS/EMS (Home Energy Management System), przejście na stawki RCE otwiera drzwi do tzw. arbitrażu cenowego – kupowania/magazynowania energii, gdy jest tania, i sprzedawania, gdy jej wartość na rynku drastycznie rośnie.
